Hoe worden Nederlanders betere vrienden voor expats?

L C Amsterdam Expats NC

Expats kunnen maar moeilijk vriendschap sluiten met Nederlanders, zo blijkt uit onderzoek. Hoe worden we betere vrienden?

Door Esther de Roos en Michiel Hulshof

Tweederde van de expats in ons land vindt het vrijwel onmogelijk om bevriend te raken met een Nederlander, zo bleek deze maand uit een enquete van RTL Z en expatwebsite Dutchnews.nl onder 1100 respondenten. Hoe kunnen we dat veranderen?

Sociologe Marianne van Bochove deed een paar jaar geleden uitgebreid onderzoek onder expats, waaruit hetzelfde beeld naar voren kwam. ‘Expats vinden Nederlanders maar gesloten en afstandelijk. Ze gaan nooit na werktijd nog even wat drinken, maar liefst zo snel mogelijk naar huis naar hun gezin.’ Volgens Van Bochove integreren buitenlanders in Nederland het beste via de liefde. ‘Expats die in Nederland een partner hebben ontmoet, hebben meer Nederlandse vrienden en voelen zich hier ook meer thuis.’ Het aanknopen van een amoureuse relatie lijkt niet zo’n geschikt advies voor expats die met partner of gezin naar Nederland zijn verhuisd. Op basis van haar onderzoek adviseerde Van Bochove daarom een mentorproject voor expats – ‘vergelijkbaar met wat we doen voor achterstandsjongeren of mensen met een beperking’. De sociologe: ‘Een mentor kan deze groep een ingang geven in de Nederlandse gemeenschap.’

Hoogleraar Europese etnologie Peter Jan Margry denkt dat Nederlanders op het eerste gezicht vaak heel open overkomen. Dat komt vooral omdat ze snel overschakelen op het Engels als zich een buitenlander in het gezelschap bevindt. ‘In Italië of Duitsland zul je dat niet zo snel zien. Die initiële openheid suggereert ten onrechte een snelweg naar “echte” vriendschap.’ Voor een vriendschappelijke relatie is juist die taal van essentieel belang, zegt Margry. ‘Je moet grapjes, kwinkslagen en dubbelzinnigheden kunnen opvoeren. Zoals ieder mens kan ook de Nederlander zich in zijn eigen taal beter uitdrukken. Zodra het ingewikkeld wordt, schakelen we meestal snel van het Engels terug op het Nederlands.’ De oplossing ligt daarom voor de hand: expats moeten beter Nederlands leren.

Hoogleraar Nederlands als tweede taal en meertaligheid Folkert Kuiken is het daarmee eens. ‘Emigreren zonder dat je de taal leert, is niet verstandig. Denk aan alle keren dat dat fout ging in het programma Ik vertrek.’ Volgens Kuiken kunnen we expats daarbij het beste helpen door vooral geen Engels meer met ze te spreken. ‘Daardoor ontneem je ze de kans om Nederlands te leren. Hoe meer je een taal spreekt en hoort, hoe meer feedback je krijgt. Binnen anderhalf jaar kan je dan heel ver komen. Spreek dus Nederlands met ze! Ik heb een Amerikaanse vriend die uitstekend Nederlands spreekt, maar wel met een sterk accent. Als hij zijn mond open doet, willen de meeste Nederlanders meteen in het Engels verder gaan. Dan zegt hij: “Mijn Nederlands is echt beter dan uw Engels.” Dat werkt uitstekend.’ Veel Nederlanders spreken bovendien inderdaad slechter Engels dan ze zelf denken. ‘Een docent in Delft verwelkomde zijn internationale studenten laatst met: I hate you very welcome.’

Biedt de techniek uitkomst om de taalbariere te overwinnen? Professor computationele lexicologie Piek Vossen denkt van niet. ‘Buitenlanders gebruiken automatische vertaalprogramma’s zoals Google Translate om wijs te worden uit Nederlandse lappen tekst, maar dat werkt alleen voor snelle, praktische zaken.’ Wordt het iets ingewikkelder, dan moet er toch een mens aan te pas komen. ‘Als mijn buitenlandse collega’s hun huurcontract niet helemaal begrijpen, vragen ze steevast raad aan hun Nederlandse collega’s.’ Vossen is eveneens skeptisch over de ontwikkeling van een ‘oortje’ dat geluid uit een andere taal direct kan vertalen. ‘De ruis en het omgevingsgeluid zorgen automatisch voor een oppervlakkige vertaling.’ Om elkaar echt goed te kunnen begrijpen, komt het volgens de hoogleraar aan op het kennen van van de cultuur en de subtiliteiten, waarvoor je toch echt dezelfde taal moet leren spreken. ‘In plaats van het klakkeloos overschakelen naar het Engels moeten we meer geduld hebben in onze communicatie met expats. Vraag voorzichtig of ze liever Nederlands spreken, ook al duurt het daardoor in het begin wat langer voordat je elkaar begrijpt.’

Hoogleraar sociale psychologie Paul van Lange denkt dat taal niet de enige reden vormt voor de problematische vriendschappen tussen Nederlanders en expats. Volgens hem speelt ook de omvang van ons land een rol. ‘De psychologie in een land wordt mede bepaald door de grootte en de dichtbevolkheid. In Nederland hoeven mensen bijna nooit ver te verhuizen om toch een passende baan te krijgen. Zo kan je na een verhuizing nog makkelijk contact houden met oude vrienden, en blijven de familiebanden sterk. Voor veel Nederlanders heeft het uitbreiden van sociale contacten geen noodzaak.’ Hoe anders is dat in een groot land zoals de Verenigde Staten. ‘Veel Amerikanen vertrekken voor werk naar een plek ver weg van het ouderlijk huis. Die mobiliteit vraagt automatisch om het telkens aangaan van nieuwe vriendschappen, die mogelijk wel wat minder diepgaand zijn omdat ze minder toekomstbestendig zijn.’ Volgens Van Lange kunnen Nederlanders zich mogelijk meer richten op expats ‘als ze zich sterker realiseren hoe verrijkend een vriendschap kan zijn met iemand uit een ander achterland.’

Natalie van der Wal, onderzoekster op het snijvlak van kunstmatige intelligentie en psychologie, denkt dat het inderdaad lastig is om expats te koppelen aan Nederlanders. ‘Nederlanders die al lang op dezelfde plek wonen zijn moeilijk te motiveren om met expats af te spreken. Zoiets begint al snel te lijken op vrijwilligerswerk.’ Misschien lukt het wel om buitenlanders in contact te brengen met andere nieuwkomers in een bepaalde regio. ‘Studenten of Nederlanders die verhuizen zijn ook op zoek naar nieuwe contacten ter plekke.’ Van der Wal ziet een ‘nieuwkomers-app’ voor zich die gebruik maakt van het koppelaspect van datingapps als Tinder en Happn, maar dan zonder romantisch doel. ‘In de app kan je aangeven dat je nieuwe mensen wil ontmoeten en dat je met hen een specifieke taal wil spreken. Zo kunnen buitenlandse nieuwkomers op speed date met Nederlanders.’