Hoe voorkom je technostress?

Mobile Phones And Abercrombie

Smartphones zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Conversaties, werk en meditaties worden steeds vaker ruw verstoord door gepiep, gerinkel, gezoem en geflikker. Skype, Whatsapp, Facebook, of e-mail dringen zich op en wekken de indruk dat we per direct paraat moeten staan. En dan hebben binnenkort ook nog de Apple Watch! Steeds meer mensen klagen over de druk die mobiele apparaten veroorzaken. In een recente enquête onder IT-professionals (!) gaf meer dan zestig procent aan terug te verlangen naar vroeger, toen ze buiten kantooruren onbereikbaar waren voor hun werk. De nieuwe epidemie heeft een naam: technostress. Wat kunnen we eraan doen?

‘Share with care. Een kwestie van etiquette.’
‘Volgens de arbowet heeft elke werknemer recht op 11 uur rust tussen twee werkdagen in’, zegt hoogleraar informatierecht Nathali Helberger. ‘Die regels zijn er, maar we moeten beter nadenken over hoe we ze toepassen in een wereld van connectivity.’ Helberger denkt niet dat we terugkunnen naar een negen-tot-vijf cultuur, maar pleit wel voor betere afspraken tussen werkgevers en werknemers. Bedrijven hebben daarbij zelf baat: een werknemer met technostress is minder productief. Koplopers zoals Volkswagen maken het medewerkers al onmogelijk buiten kantooruren de werkmail te openen.

‘De maatschappij kan ook normen opleggen aan technologie, in plaats van andersom.’
De meeste van ons werken helaas niet bij Volkswagen en hebben een smartphone waarop werk en privé-berichten blijven binnen stromen. ‘Nieuwe technologieën komen zo snel ons leven binnen dat we geen tijd hebben om ons aan te passen’, zegt technologiefilosofe Marjolein Lanzing. Smartphones en sociale media lijken misschien neutrale platforms, maar hun gebruik creëert sluipenderweg nieuwe maatschappelijke normen. ‘Op sociale media kan iedereen zien dat je online bent. We hebben het gevoel altijd bereikbaar te moeten zijn, omdat het kan. Het is geen kwestie van een vrije keuze.’ Onbewust schuift de grens tussen ‘op jezelf zijn’ en ‘voor iedereen beschikbaar’ – tussen privé en publiek – steeds verder op. Lanzing roept op om met vrienden, werkgever en familie in real life te praten over de momenten waarop je onbereikbaar mag zijn, en over de vraag wat privé is en wat openbaar . ‘Wij moeten onze autonomie claimen! De maatschappij kan ook normen opleggen aan technologie, in plaats van andersom.’

‘Een smartphone zou zelf moeten beslissen: ik ga even uit.’
Smartphones spelen in op de menselijke verslavingsgevoeligheid voor visuele prikkels, zegt hoogleraar informatieverwerking Maarten de Rijke. ‘Uit onderzoek blijkt dat sommige mensen wel 37 keer per uur hun mail checken. Onze hersenen worden positief gestimuleerd telkens als ze een nieuw brokje informatie te verwerken krijgen. Zo ontstaat dwangmatig gedrag.’ Zijn oplossing: IT-ontwikkelaars zouden samen moeten werken met cognitiewetenschappers om vast te stellen hoe vaak en hoe lang mensen periodes van rust nodig hebben om optimaal te functioneren. ‘Een smartphone zou zelf moeten beslissen: ik heb nu wel genoeg informatiesnippers naar je toe gestuurd, ik ga even uit.’

Nathali Helberger wijst erop dat we geen slaven van de techniek hoeven te zijn. ‘Het is niet de schuld van je mobieltje dat je altijd bereikbaar bent’. Mensen zouden bovendien beter moeten nadenken over het nieuws dat ze zelf de wereld in slingeren. ‘Share with care’. Als je een foto van je nieuwe kattenbak op Facebook zet, stoor je daarmee een paar honderd ‘vrienden’. Een kwestie van etiquette. Idee: misschien kunnen IT-ontwikkelaars zo programmeren dat we berichten over huisdieren, caravans of zelfgebakken taarten pas na een bezinningsperiode van drie uur kunnen verzenden.

‘We moeten apparaten zo ontwerpen dat ze ons ontlasten in plaats van belasten.’
‘We lijden aan infobesitas’, zegt cognitief psycholoog Chris Olivers. ‘Vroeger moesten mensen naar de dorpspomp lopen voor de laatste roddels. Tegenwoordig zit die dorpspomp in je broekzak.’ Volgens hem veroorzaken smartphones een efficiëntie-illusie omdat hun gebruik resulteert in meer in plaats van minder werk ‘Ik bel elke dag vanuit de trein met mijn vrouw om te overleggen wie de kinderen van de crèche haalt.’ Deze handeling verloopt volgens een vast stramien: waarneming (ik zit in de trein), geheugen (o ja, de kinderen moeten worden opgehaald), beslissing (vrouw bellen), motorische actie (pak telefoon) en informatieoverdracht (vrouw, haal jij de kinderen op?). Zou het niet fantastisch zijn, oppert Olivers, als smartphones deze dagelijkse exercitie zouden wegnemen? Bij het instappen van de trein zou zijn telefoon automatisch contact kunnen maken met de telefoon van zijn vrouw om bovenstaande acties uit te voeren en te beslissen wie de kinderen ophaalt. ‘We moeten apparaten zo ontwerpen dat ze ons ontlasten in plaats van belasten.’

‘Maak gebruik van interrupt disables.’
Voor wie niet wil wachten op nieuwe maatschappelijke normen of de smartphone die écht slim is, heeft universitair docent informatica Natalia Silvis-Cividjian nu al een praktische tip. ‘We kunnen onszelf beschermen door bijvoorbeeld alleen op vaste tijden onze mail te lezen. Dan hoeven we niet te reageren op allerlei “interrupts” zoals wij dat in de informatica noemen. Mijn oplossing: maak gebruik van speciale interrupt disable software.’ Voor 10 dollar koop je – let op de naam – Freedom, een programma waarmee je je computer voor maximaal 8 uur afsluit van het web, zonder dat je dat kan terugdraaien. Ideaal voor wie eindelijk weer eens ongestoord een paar uur ouderwets wil werken of mediteren.